Zadania,wiadomości i ćwiczenia dla uczniów szkoły podstawowej i nie tylko
czwartek, 10 listopada 2011
Funkcje języka

Wyróżniamy następujące funkcje języka:

1. komunikatywna

2. poznawcza

3. prezentacyjna

4. ekspresywna

5. impresywna

6. reprezentatywna

7. poetycka

 

Ad 1. Język daje przede wszystkim możliwość porozumiewania się. Możemy porozumieć się za pomocą innych środków (gesty, mimika, dym z ogniska itp.), ale nad nimi przewagę ma język, ponieważ za jego pomocą można przekazać bardzo złożone informacje. Język daje możliwość przekazywania informacji o myślach, uczuciach, możliwość porozumiewania się na odległość (listy - przekazy pisemne) i niezależnie od czasu, w którym informacja została wysłana (możemy czytać księgi napisane np. w średniowieczu).

Ad 2. Zarazem język pełni funkcję poznawczą, to znaczy w swojej strukturze magazynuje rezultaty wielowiekowego poznania rzeczywistości - wiedzy. I tak np. Eskimosi w swoim słownictwie wyróżniają kilkadziesiąt słów opisujących śnieg - różne jego postacie, jego odmienność.

Ad.3. Funkcja reprezentatywna to zdolność języka do zastępowania, czyli symbolizowania zjawisk. Jeżeli powiem "Mam jabłko", przekazuję informację, o przedmiocie znajdującym się niekoniecznie w zasięgu mojej ręki. Wyraz "jabłko" w wystarczający sposób określa przedmiot, który mam na myśli.

Ad 4. Funkcja ekspresywna to zdolność języka do powiadamiania odbiorcy o doznanych uczuciach - zdolność do wyrażania uczuć, ocen. Kiedy o kocie powiemy "kiciuś", to wyrażamy w ten sposób swój dodatni stosunek do zwierzęcia. Wyraz "babsztyl", "babsko" informuje o naszej antypatii. Uczucia wyrażamy poprzez odpowiedni dobór słownictwa, intonację. Wyrazem językowej ekspresji są apostrofy, zdania wykrzyknikowe, słowa nacechowane emocjonalnie.

Ad 5. Funkcja impresywna w pewien sposób łączy się z ekspresywną. Jest to zdolność języka do kształtowania, wywoływania za pomocą komunikatu językowego oczekiwanej reakcji odbiorcy. Dzięki tej funkcji nadawca może kształtować postawy i zachowania odbiorcy. Np. gdy mówię do kogoś: "Otwórz okno", oczekuję, że ten ktoś okno otworzy. Do tej funkcji należą komendy wojskowe, np.: "Padnij!", "Powstań!", "Rozejść się!" itp. Najczęściej, gdy język jest podporządkowany tej funkcji, nadawca używa trybu rozkazującego lub bezokoliczników. Często spotykamy się z typem takiej funkcji w tekstach ustaw, regulaminach, a także w hasłach i sloganach reklamowych ("Cukier krzepi", "Domestos zabija bakterie"). Rodzajem wypowiedzi impresywnej, określanej mianem groźnej, jest wypowiedź, która jest zarazem manipulacyjna. Nadawca nie ujawnia swoich rzeczywistych intencji i traktuje odbiorcę jako nieświadome narzędzie w urzeczywistnianiu swoich planów. Przykładem takiej wypowiedzi są przemówienia oskarżycieli Sokratesa, którzy chcieli wpłynąć na decyzję sędziów i w ten sposób doprowadził do skazania Sokratesa na śmierć.

Ad 6. Funkcja prezentacyjna to zdolność do pośredniego informowania o nadawcy w sposób niezamierzony. Np. osoba niewykształcona, używając form niegramatycznych ("tymi ręcami", "wyszłem") informuje nas o swoim niewykształceniu. Wyrazu "kajet" używają z reguły osoby starsze.

Ad 7. Z funkcją poetycką spotykamy się w literaturze pięknej. Przejawia się w różny sposób, w zależności od epoki, pisarza, odbiorców. Funkcja ta nie ogranicza się, wbrew nazwie, tylko do poezji. Jest obecna w prozie poetyckiej, przemówieniach, żartach, kalamburach, mowie potocznej. Tworząc teksty o funkcji poetyckiej nadawca chce zaskoczyć, rozśmieszyć, a przede wszystkim zachwycić.

11:50, malka19 , Gramatyka
Link
niedziela, 13 lutego 2011
Części zdania - okolicznik

Okolicznik jest to określenie oznaczające okoliczności, które towarzyszą czynnościom, stanom, właściwościom.

Okoliczniki najczęściej określeniami:

1. czasownika, np. Szedł ulicą.

2. przymiotnika, np. Wyjątkowo nudny film.

3. przysłówka, np. Bardzo dobrze odpowiedziałeś!

4. zaimka, np. Głównie wtedy mi to mówisz!

 

Okoliczniki wskazują, w jakich okolicznościach, czyli w jakiej sytuacji (kiedy, gdzie, jak, dlaczego itp.) odbywa sie jakaś czynność.

 

Rozróżniamy następujace okoliczniki:

1. miejsca - wskazuje na miejsce odbywania się czynności lub wystąpienia zjawiska zjawiska, o którym mowa w orzeczeniu; mogą też wskazywać punkt wyjścia, kierunek ruchu lub drogi.

Odpowiada na pytania: gdzie?, skąd?, dokąd?, którędy?

2. czasu - wskazuje ogólnie lub szczegółowo na czas (trwania, rozpoczęcia, powtarzania się itp.) czynności.

Odpowiada na pytania: kiedy?, ja dawno?, jak długo?, jak często?, odkąd?, dokad?

3. sposobu - wskazuje na sposób odbywania się czynności lub zjawiska.

Odpowiada na pytania: jak?, w jaki sposób?

4. celu - wskazuje na cel odbywającej się czynności.

Odpowiada na pytania: po co?, w jakim celu?

5. przyczyny - wskazuje na przyczynę czynności lub stanu.

Odpowiada na pytania: dlaczego?, z jakiego powodu?, przez co?, za co?

6. warunku - wskazuje na okoliczności (warunki) od których zależy, czy odbędzie się dana czynność.

Odpowiada na pytania: pod jakim warunkiem?, w jakich okolicznościach (coś się stało, coś się stanie)?

7. przyzwolenia - wskazują na niedostateczną przeszkodę czyli coś, co powinno przeszkodzić, a nie przeszkodziło w wykonaniu pewnej czynności.

Odpowiada na pytania: pomimo co?, wbrew komu?, wbrew czemu?, na przekór komu?, na przekór czemu?

8. stopnia i miary - wskazuje na siłę, natężenie, wielokrotność wystąpienia jakiejś czynności, stanu, zjawiska.

Odpowiada na pytania: jak?, jak bardzo?, ile?, o ile?, ile raz?, w jakim wymiarze?, do jakiego stopnia?

 

20:41, malka19 , Gramatyka
Link
poniedziałek, 07 lutego 2011
Części zdania - przydawka

Przydawka jest to określenie (najczęściej rzeczownika) wskazujące na właściwości jakiegoś przedmiotu.

 

Odpowiada na pytania:

- jaki?, jaka?, jakie?

- który?, która?, które?

- czyj?, czyja?, czyje?

- ile?

- czego?

- z czego?


Przydawką może być:

1) Przymiotnik, np. mądrzy ludzie,

2) Zaimek przymiotny, np. ten kolega,

3) Imiesłów przymiotnikowy, np. zagubione rzeczy,

4) Liczebnik, np. drugie miejsce,

5) Rzeczownik, np. godzina miłosierdzia, rzeka Wisła,

6) Wyrażenie przyimkowe (rzeczownik + przyimek), np. koszula w kratę, korek od butelki, nerwy ze stali.

 

Rodzaje przydawek:

1. Przymiotna – wyrażona jest przymiotnikiem lub wyrazem występującym w funkcji przymiotnika (tzn. zaimkiem przymiotnym, imiesłowem przymiotnikowym lub liczebnikiem),

np. zdolny uczeń, nasza szkoła, drugi numer.

 

2. Rzeczowna – wyrażana jest rzeczownikiem w tym samym przypadku, rodzaju i zazwyczaj liczbie, co określany rzeczownik,

np. poeta Jan Kochanowski, komedia „Zemsta”, Staff jako poeta.

 

3. Dopełniaczowa – wyrażana jest rzeczownikiem w dopełniaczu,

np. uśmiech dziecka, zeszyt Basi, dach domu.

 

4. Przyimkowa – wyrażana za pomocą wyrażenia przyimkowego ,

np. zeszyt do biologii, dom z cegły, prezent od przyjaciela.

 

 

 

18:28, malka19 , Gramatyka
Link
środa, 02 lutego 2011
Części zdania - dopełnienie

Dopełnienie jest to określenie czasownika (rzadziej przymiotnika lub przysłówka) uzupełniające treść wyrazu, z którym się łączy.

 

Odpowiada na wszystkie pytania przypadków oprócz mianownika (i wołacza):

Kogo?, czego?

Komu?, czemu?

Kogo?, co?

Kim?, czym?

(o) kim?, (o) czym?

 


Dopełnieniem najczęściej bywa:

1. rzeczownik , np. Lubię książki.

2. zaimek rzeczowny, np. Lubię je.

3. bezokolicznik, np. Lubię czytać.

 

 

Rodzaje dopełnień:


1. bliższe


a) Jest to takie określenie, które staje się podmiotem przy zmianie orzeczenia ze strony czynnej na bierną.

 

Konstrukcja zdania w stronie czynnej i biernej

 

 

Żołnierze budowali most. (strona czynna)

 

Most został zbudowany przez żołnierzy. (strona bierna)

 

b) Występuje na ogół w bierniku.

c) Łączy się z czasownikami przechodnimi, czyli tymi, które maja zarówno stronę czynną jak i bierną.

 

 

2. dalsze


a) Jest to takie dopełnienie, które przy ewentualnej zmianie orzeczenia ze strony czynnej na bierna nie staje się podmiotem. np. Przyjechali rowerami (strona czynna, nie można przekształcić konstrukcji tego zdania na stronę bierna).

b) Może wystąpić we wszystkich przypadkach od dopełniacza do miejscownika.

c) Może być wyrażone także bezokolicznikiem.

 

17:53, malka19 , Gramatyka
Link
wtorek, 01 lutego 2011
Części zdania - orzeczenie

Orzeczenie to jedna z dwóch głównych części zdania oznaczająca czynność, stan lub właściwość tego, na co wskazuje podmiot.

Bez orzeczenia w formie osobowej czasownika nie ma zdania!

O orzeczenie najczęściej pytamy: co robi?, co się z nim dzieje?, w jakim stanie się znajduje?

W pewnych sytuacjach pytamy: czym jest?, jaki jest?

 

 

Rodzaje orzeczeń:


1. czasownikowe

Orzeczenie czasownikowe wyrażamy za pomocą form osobowych czasownika.

np. Kot goni mała myszkę.

W czasie burzy dzieci się nudzą

 

2. imienne

Orzeczenie imienne (orzeczenie złożone) składa się z dwóch różnych członów: z łącznika i orzecznika, np.

Moja matka          jest                   nauczycielką.

łącznik ←      + → orzecznik

 

 

Łącznikiem w orzeczeniu imiennym jest jeden z następujących czasowników posiłkowych lub występujących w roli czasownika posiłkowego:

1. być, bywać, stać się, stawać się, zostać, zrobić się, np.

Rodzice z ciebie dumni.

Jestem zaskoczony.

2. lub zaimki: to, oto, np.

Czas to pieniądz.

 

 

Drugim członem orzeczenia imiennego, czyli orzecznikiem, jest najczęściej imię (w sensie gramatycznym).

Konkretnie w tej roli występują:

1. rzeczownik, najczęściej w narzędniku,np. Zostanę informatykiem.

2. przymiotnik, np. Oni są lepsi.

3. liczebnik, np. Kto był pierwszy na mecie?

4. zaimek, najczęściej w narzędniku, np. Bądź sobą.

5. imiesłów przymiotnikowy, np. Kiedy to będzie zrobione?

6. przysłówek, np. Było tam strasznie ciasno.

7. wyrażenia przyimkowe, np. Ten stół jest z drewna.

8. wyrażenia porównawcze, np. Jesteś jak dziecko.

9. bezokolicznik, np. Kochać to dawać.



 

20:44, malka19 , Gramatyka
Link
Części zdania - podmiot.

Podmiotem nazywamy główną część zdania oznaczającą osoby lub rzeczy (zwierzęta, rośliny, przedmioty, zjawiska, pojęcia), o których orzeka się w zdaniu.

 

Zasadniczo odpowiada na pytania: kto? co?


Podmiotem w zdaniu może być:

1. rzeczownik, np. Ptak lata.

2. zaimek rzeczowny, np. On ćwierka.

3. inna część mowy mająca znaczenie rzeczownika, np.

a) czasownik w bezokoliczniku, np. Wstawać z samego rana to dla mnie utrapienie.

b) imiesłów przymiotnikowy, np. Dotknięte uważa się za sprzedane.

c) przymiotnik, np. Chorzy mają pierwszeństwo.

d) liczebnik, np. Wybiła piąta.

e) przysłówek, np. Jutro należy do nas.

 

Rodzaje podmiotów:

 

1. gramatyczny.

- odpowiada na pytania kto?, co?,

- występuje w mianowniku,

- jest najczęściej spotykanym podmiotem.

np. Książka leży na stole. Ona ma grubą okładkę.

 

2. logiczny

- odpowiada na pytania kogo?, czego?,

- występuje w dopełniaczu,

- występuje w zadaniu, w którym

a) czasownik oznacza brak lub nadmiar czegoś, ubywanie lib przybywanie czegoś,

np. Nie ma (kogo?) domowników.

b) obok podmiotu występuje liczebnik główny począwszy od pięciu, liczebnik zbiorowy albo inny wyraz oznaczający ilość lib miarę,

np. W domu pali się pięć (czego?) żarówek.

Kilka (czego?) książek lezy na podłodze.

 

3. domyślny

- w zdaniu nie wymieniono wprost, kto lub co jest podmiotem, ale można sie go domyślić, ponieważ:

a) przed chwilą była o tym mowa w poprzednim zdaniu,

np. Franek nie ma teraz ochoty na jedzenie. Zje później.

podmiot domyślny drugiego zdania: Franek.

b) końcówka czasownika nam podpowiada, o kogo chodzi,

np. Wybieramy się do teatru.

Podmiot domyślny: my.

- odpowiada w domyśle na pytania kto?, co?

 

4. szeregowy

- kilka wyrazów razem wziętych i wymienionych zazwyczaj bezpośrednio po sobie tworzy podmiot szeregowy,

np. Pszczoły, osy i motyle należą do owadów.

- odmiana podmiotu szeregowego jest tzw. podmiot towarzyszący, czyli szereg podmiotów, z których jeden jest wyrażony w mianowniku a pozostałe w innym przypadku,

np. Premier wraz z ministrami tworzą rząd.

 

 

Nie w każdym zdaniu musi wystąpić podmiot. Są takie zdania, które go nie zawierają. Nazywamy je zdaniami bezpodmiotowymi.

Takie zdania występują, gdy jest mowa o

 

1. zjawiskach przyrody,

np. Grzmi. Pada. Już świta.

 

2. odczuciach zmysłowych

np. Mdli mnie. Było nam miło.

 

3. czynnościach bliżej nieokreślonych osób,

np. Wybito okno. Mówi się o podwyżkach.

 

 

 

 

19:42, malka19 , Gramatyka
Link
wtorek, 01 stycznia 2008
Rodzaje wypowiedzi w zależnosci od intencji nadawcy.

Rodzaje_wypowiedzi_w_zaleznosci_od_intencji_nadawcy.

18:05, malka19 , Gramatyka
Link
Rodzaje wypowiedzeń ze względu na budowę

Rodzaje wypowiedzeń ze wzgledu na budowę

17:44, malka19 , Gramatyka
Link
Części zdania - wprowadzenie

Gdy zadnie podzilimy na najmniejsze znaczące elementy (określajace np. przwedmioty, czynności, cechy, okoliczności), wówczas otrzymamy części zadania.

 

Części zdania dzielą sie na:

1. części główne:

- podmiot

- orzeczenie

2. określenia:

- dopełnienie

- okolicznik

- przydawka

 

Części zadania mogą być:

1. jednowyrazowe, np. Asia, czyta, teraz, lekturę.

2. wielowyrazowe, np. Franek Sztacheta, będzie się umawiał, z Kundzia, pod pomnikiem, na Starym Mieście.

 

Podział zdania na jego części nazywa się rozbiorem logicznym.

 

 

 

Części zdania

17:14, malka19 , Gramatyka
Link
Odmienne i nieodmienne części mowy

W każdej rzeczy możemy wskazać jeszcze mniejsze rzeczy, które nazywa się częściami.

Na przykład telefon komórkowy ma klawiaturę, ekran, obudowę i wnętrze, które też składa się z jakchiś małutkich części.

Tak samo nasza mowa ma swoje części.

Jest ich 10.

Nazywamy je częściami mowy.

Są nimi rzeczowniki, czasowniki, przymiotniki, spójniki, liczebniki, zaimki, przysłówki, przyimki, partykuły i wykrzykniki.

Dzielimy je na dwie grupy.

Odmienne i nieodmienne części mowy

 

Odmienna część mowy to taka, która może zmieniać swe końcówki, czyli przez coś się odmienia, np. przez liczby, przypadki, osoby, czasy, tryby.

Nieodmienna część mowy to taka, która nie zmienia swego zakończenia, czyli przez nic się nie odmienia.

Rzczeowniki, przymiotniki, liczebniki, zaimki, czasowniki oraz przysłówki są wyrazami samodzielnymi, tzn. coś znaczą nawet bez innych wyrazów (kontekstu) i same mogą stanowić jakąś część zdania.

Przyimki, spójniki oraz partykuły są wyrazami nieasamodzielnymi, tzn. nabierają znaczenia dopiero gdy występują wraz z innymi wyrazami (w kontekście).

17:02, malka19 , Gramatyka
Link