Zadania,wiadomości i ćwiczenia dla uczniów gimnazjum.
niedziela, 24 października 2010
"Nie" z różnymi częściami mowy

Skopiowane z portalu wiedzy

1. "Nie" pisane łącznie

Części mowy

Przykłady

Wyjątki

rzeczowniki

niebezpieczeństwo,
nie
człowiek, niewiedza,
niez
decydowanie,
nie
frasobliwość,
nie
zorganizowanie, niechcenie itp.

W przeciwstawieniach, w których drugi człon pisany jest wielką literą (nie-Polak, nie-Żyd itp.); przed rzeczownikami w konstrukcjach, w których przeciwstawia się sobie dwie rzeczy, zaznacza się opozycję (to nie wakacje, ale jeden z obowiązków służbowych; to nie kolega, tylko brat; to nie żyd, ale baptysta itp.); rzeczowniki użyte w funkcji orzecznika (nie sztuka się obrazić; nie koniec tych wieści itp.).

przymiotniki

niemały, nieziemski,
nie
cierpliwy, nieposłuszny,
nie
życiowy, nieżywy itp.

W przeciwstawieniach, w których drugi człon pisany jest wielką literą (nie-Mickiewiczowski, nie-Fredrowski itp.); przed przymiotnikami w konstrukcjach, w których przeciwstawia się sobie dwa określenia, zaznacza się opozycję (nie żelazny, a aluminiowy; nie śmieszny, a tragiczny Nie pisane rozdzielnie). itp.); przed przymiotnikami w stopniu wyższym i najwyższym (por. tabela

imiesłowy przymiotnikowe

nieznający, niecierpiący,
nie
żyjący, niepokonany,
nie
utulony, nieznany itp.

W wyraźnych przeciwstawieniach (nie wędzony, a smażony; nie przylegający, tylko odstający itp.); w wypowiedzeniach, w których centrum jest spójnik ani/ ni (nie siedzący ani nie stojący; ani nie cieszący się, ani nie płaczący itp.).

przysłówki utworzone        od przymiotników

niedrogo,        nietanio,
nie
źle, niesympatycznie,
nie
wybrednie itp.

Przysłówki utworzone od przymiotników stojące w stopniu wyższym i najwyższym (por. tabela Nie pisane rozdzielnie); w konstrukcjach, w których nie jest nie tylko przeczeniem, ale i przeciwstawieniem (nie źle, lecz gorzej; nie dobrze, ale idealnie itp.).

2. "Nie" pisane rozdzielnie

Części mowy

Przykłady

Wyjątki

czasowniki – formy osobowe, bezokoliczniki, czasowniki niewłaściwe, imiesłowy przysłówkowe,
formy na                   -no i -to

nie znam,                  nie wiedzieć,
nie
wolno,                 nie trzeba,
nie
można,                nie znając,
nie zjadłszy,
nie
wiedziano,                nie myto itp.

Imiesłowy przymiotnikowe (por. tabela Nie pisane łącznie), czasowniki utworzone od rzeczowników z nie w funkcji przedrostka (niepokoić, niewolić); czasowniki niedomagać, niedowidzieć, nienawidzić, niedosłyszeć (w zn.: słabo słyszeć); wyraz niepodobna jako jedyny czasownik niewłaściwy pisze się łącznie.

liczebniki

nie pięć,                    nie sto,
nie pierwszy,
nie
troje, nie milion itp.

Wyraz niejeden w zn.: wielu oraz niejedno, niewiele, niewielu.

zaimki

nie wy,                     nie oni,                        nie nasz,
nie
ich,                         nie ta,                      nie tamten,
nie
każde itp.

Wyraz nieswój w zn.: niezdrowy oraz nieco, niecoś, niejaki, niektórzy, poniektórzy.

wyrażenia przyimkowe

nie dla nich,               nie do niego,
nie z tym,                 nie o każdym,
nie na miejscu itp.

Wyraz niezadługo w zn.: wkrótce.

partykuły

nie lada,                   nie tylko,                  nie byle itp.


Przysłówki
niepochodzące

od przymiotników

nie bardzo,                nie dziś,
nie
wczoraj,               nie zaraz,
nie
tutaj itp.

Wyrazy niezbyt, nieraz (w zn.: często), niebawem.

Przymiotniki i przysłówki
w stopniu wyższym

i najwyższym

nie gorszy,                nie gorzej,
nie
najpiękniejszy,      nie najrozsądniejszy,    nie najszczęśliwiej itp.


12:35, malka19 , Ortografia
Link
środa, 21 kwietnia 2010
ABC interpunkcji

Kropka

Kropkę stawiamy:

1.na końcu zdania, równoważnika zdania,

2. jako znak skrócenia wyrazu

oraz

3. po cyfrach arabskich oznaczających liczebniki porządkowe.

Zaczął lekturę od 2. tomu.

On mieszka na 5. piętrze.

Kropkę stawiamy także po :

4. inicjałach oraz po liczbie lub literze wprowadzających części składowe wyliczenia (podpunkty).

5. o tytule rozdziału, ustępu, paragrafu, można postawić (można też pominąć) kropkę, jeżeli tytuł napisany jest wielką literą.

 

Nie stawiamy kropki po:

1. tytułach,

2. skrótach miar i wag,

3. po skrótach, których ostatnia litera jest ostatnią literą skracanego wyrazu, np. mgr, dr itp.

4. po tytułach artykułów w gazetach i czasopismach

5. po napisach o charakterze hasłowym na afiszach, transparentach oraz na szyldach.

Żądamy lepszych warunków pracy

Fryzjer damski i męski

6. po tytule, imieniu i nazwisku w podpisach, na wizytówkach i wywieszkach.

###

Przecinek

Przecinkiem rozdzielamy:

1. Zdania współrzędne i równoważniki zdań nie połączone spójnikami: i, oraz, lub, bądź, czy, ani, ni.

Pójdę do kina lub odwiedzę babcię. Poszedłbym na spacer, ale pada deszcz.

2. Zdania nadrzędne od podrzędnych.

Kiedy zaświeciło słońce, poszliśmy do parku.

3. Jednakowe części zdania nie połączone spójnikami ...

Lubię ciastka, lody, cukierki i czekoladę.

4. Części zdania połączone spójnikami i wyrażeniami: ale, a jednak, a nawet, a przecież, lecz...

5. Wyrazy i wyrażenia powtórzone oraz wtrącone: krótko mówiąc, jednym słowem, być może, istotnie...

 

Przecinek umieszczamy:

1. Przed powtórzonymi spójnikami: i, oraz, lub, bądź, czy, ani, ni.

Nie kupiłem ani ziemniaków, ani fasoli.

2. Przed wyrazami: jak, jakby, niby, niż - wtedy, gdy poprzedzają porównania wtrącone lub mające formę zdań albo równoważników zdań.

Janek uciekał, jakby go goniło stado wilków.

3. Przed wyrażeniami: i to, albo raczej, albo lepiej, na przykład, to jest, to znaczy, ale tylko wtedy, gdy wprowadzają szczegół zapowiedziany we wcześniejszej części zdania.

Napiszę do Janka, albo lepiej go odwiedzę.

4. Przed spójnikiem a rozpoczynającym zdanie składowe w ramach zdania złożonego.

Szukaliśmy Janka w ogrodzie, a on pobiegł do parku.

5. Przecinek stawiamy zawsze wtedy, gdy jego brak mógłby powodować dwuznaczność wypowiedzi.

###

 

Średnik

Średnik stosujemy zamiast kropki lub przecinka tam, gdzie kropka oddzielałaby zdanie za silnie, przecinek zaś byłby zbyt słabym znakiem dla znacznej odrębności. Najczęściej jest używany między zdaniami pojedynczymi, tworzącymi całość myślowo - pojęciową.

Noc zapadła; niebiosa jasne i pogodne błyszczą się jak jeziora.

###

Dwukropek

Dwukropek stosujemy przed przytoczeniem cudzej wypowiedzi ( rozpoczynamy ją wielką literą ) oraz przed wyliczeniami, zapowiedziami i wyjaśnieniami.

Nauczyciel słusznie zauważył: "Tak dalej być nie może".

Dwukropek stawia się wymieniając tytuły dzieł, nazwy, terminy, jeśli nie są w tekście w inny

sposób wyróżnione (np. kursywą czy cudzysłowem).

Z powieści Sienkiewicza czytałem tylko: Potop, Ogniem i mieczem, W pustyni i w puszczy.

Dwukropek stawia się przed wyrazami lub zdaniami współrzędnymi mówiącymi o wyniku, uzasadnieniu.

Miałem w tym tygodniu wyjątkowe szczęście: dostałem piątkę.

Dwukropek można postawić po zapowiedziach będących wyrażeniami: innymi słowy, inaczej mówiąc, a mianowicie, jak, jak np.

Trzeba przynieść konkretne dokumenty, jak np.: metrykę urodzenia, świadectwo dojrzałości oraz zaświadczenie lekarskie.

###

Myślnik

Pauzy (myślnika) używamy:

1. W celu oddzielenia tekstu autorskiego od mowy potocznej.

"Chłop potęgą jest i basta" - pisał Wyspiański.

2. Do zaznaczania członów wtrąconych.

Twoje słowa - wybacz - świadczą o twojej głupocie.

3. W miejscu domyślnego członu zdania.

Opanować interpunkcję - to sprawa bardzo trudna.

4. Przed wyrażeniem uogólniającym lub podsumowującym treść poprzedniej części zdania.

Komputer, drukarka i program- wszystko to w przyszłości zastąpi zeszyt i długopis.

5. Przed wyrazami niespodziewanymi, zaskakującymi, chcąc wzmocić ekspresję wypowiedzi.

Podbiegł niespodziewanie do grupki młodych ludzi i nagle - wystrzelił z korkowca.

6. W celu uniknięcia powtórzenia wyrazu w obrębie tego samego zdania.

Dzisiaj płacę tobie, jutro - tylko Markowi.

7. Między liczebnikami oznaczającymi wartości przybliżone.

Po 3 - 4 dniach musimy tam wrócić.

8. Na początku wypowiedzi w patriach dialogowych.

- Zabić złodzieja ! - krzyczał zrozpaczony.

9. Przed myślnikiem pomija się przecinek, zostawia się natomiast kropkę, pytajnik, wielokropek i wykrzyknik.

A jak przyjdą wilki... - co wtedy zrobimy ?

Natychmiast wyjdź z klasy ! - rozkazał nauczyciel.

###

Wielokropek

Wielokropek umieszczamy:

1. W razie urwania zdania, przerwania wypowiedzi.

2. Przed wyrazami niespodziewanymi, wyrażającymi zawód, ironię, rozczarowanie.

3. Zamiast niecenzuralnych słów.

Jeżeli wielokropek zbiega się z kropką, przecinkiem, średnikiem, to znaki te opuszczamy.

###

Nawias

Nawiasu możemy używać zamiast dwu pauz dla zaznaczenia wyrazów, zdań, które przynoszą dodatkowe uboczne wyjaśnienia nie mieszczace się w zasadniczej wypowiedzi.

###

Cudzysłów

Cudzysłów (składa się z dwóch części - otwierającej i zamykającej) używany jest w trzech rodzajach: ,, " ,<< >> lub >> <<; pierwszy używany jest najczęściej. Ponadto spotyka się dwa znaki umieszczone u góry: ' ' , które wyróżniają w tekście definicje znaczeniowe wyrazu.

Cudzysłów ma w pisowni polskiej dwie podstawowe funkcje:

1. wyodrębnienie przytoczonych wyrazów, cudzych słów, fragmentów utworów, tytułów dzieł lub ich części;

Józef powiedział tylko jedno słowo: ,,spadaj".

W ,,Gazecie Wyborczej" najlepszy artykuł nosi tytuł ,,Apokalipsa".

2. wyodrębnienie wyrazów i zwrotów użytych w znaczeniu innym niż znaczenie podstawowe.

Jesteś taki jakiś ,,słoniowaty".

 

###

Wykrzyknik

Znak wykrzyknienia (wykrzyknik) wskazuje na silne zabarwienie uczuciowe wypowiedzi.

Zamknij okno !

Jeżeli wypowiedzenie ma nadzwyczaj silne zabarwienie uczuciowe, możliwe są dwa, nawet trzy wykrzykniki na końcu.

Mam już dosyć tego wszystkiego !!!

Jeśli na początku zdania występuje wołacz, wtedy stosuje się dwa rozwiązania.

Anno, podaj mi obiad !

Anno ! Podaj mi obiad !

###

Pytajnik

Znak zapytania (pytajnik) sygnalizuje specjalną intonację wypowiedzi.

Pójdziesz ze mną do kina ?

W wypowiedzeniach złożonych podrzędnie stawiamy na końcu pytajnik tylko wtedy, gdy zdaniem pytającym jest część nadrzędna ( bez względu na szyk członów).

Czy zrozumiałeś, co masz jutro załatwić ?

Co zrobisz, jeśli dostaniesz jedynkę ?

Dowiecie się, skąd macie to przynieść .

Jak to napisać, nikt nie wiedział.

Jeżeli mamy dwa wypowiedzenia współrzędne, z których drugie jest pytajno - przeciwstawne, to stawiamy po nich znak zapytania.

Mam wszystko, ale czy to wystarczy ?

 

 

 

22:57, malka19 , Ortografia
Link
niedziela, 04 listopada 2007
Zasady pisowni z "ż"

Ż piszemy, gdy:

1. w innych formach tego samego wyrazu lub w innych wyrazach pokrewnych wymienia się na g, z, ź, s, dz, d, h, np.:

dróżka - droga

służąca - usługiwać

wożę- wozić - wóz

zwyciężyć - zwycięzca

wyobrażnia - wyobraźnia

cudzołożyć - cudzołóstwo

księża - ksiądz

znużony - nuda

pobłażać - błahy

2.  występuje po l, ł, n, r, np.:

lżej

odwilż

łże

małżowina

rewanż

rżeć

Skarżysko

3. wystepuje przed l, ł, n, r, w,  o ile nie pozostaje ta pisownia w sprzeczności z innymi zasadami, np.:

żleb

drażliwy

żłopać

księżna

jałmużna

żwir

łyżwy

Uwaga: Jeśli pisownia ż przed w ta pozostaje w sprzeczności z inną zasadą 9np. rz po d), to pierwszeństwo dać tamtej zasadzie, np drzwiowy (pisownia rz po d)

4.  wystepuje w zakonczeniu - aż wskazującym na rzeczownik rodzaju żeńskiego, spójnik lub francuskie pochodzenie wyrazu:

a) w rzeczownikach rodzimych r. żeńskiego, np.:

straż

odsprzedaż

podaż

b) spójnikach zakonczonych na - aż, np.:

chociaż

ponieważ

c) wyrazach francuskiego pochodzenia, np.:

drenaż, kilometraż

bandaż, wiraż

witraż, tatuaż

Ważne: Tak samo piszemy wyrazy pochodne zakończone na:

* - ażny, np. niesprzedażny

* - żowy, np. bagażowy

* - ażować, np. angażować

5. występuje w:

  • rzeczowniku rodzaju żeńskiego,np. młodzież, grabież, kradzież, rubież

  • wyrazach niesamodzielnych, np.: przecież, również, toteż, tudzież, też

  • wyrazach obcego pochodzenia zakończonych na - eż, np.: beż, papież, buldeneż, maneż, solfeż

6. w zakonczeniach - yż, - iż, - ąż, - ęż, np.:

wyż, Paryż

paraliż, prodiż

mąż, uprząż, wciąż

oręż, pawęż

7. w zakończeniach - żka, - żca, - żnica, np.:

nadwyżka, wróżka

drapieżca, łupieżca

nałożnica, bezbożnica

Uwaga: także w innych zakończeniach rzeczowników piszemy zawsze ż:

  • - żar, np żar, ciężar, pożar

  • - żer, np. pasażer, konwojażer, buldożer

  • - żur, np. żur, ażur, abażur, dyżur.

8. w zakończeniu: samogłoska + -żny, np.

odważny, okrężny, próżny, nabożny, pobożny, obłożny, ostrożny

Uwaga. Także w wurazach pochodnych i pokrewnych zakonczonych na - żnie- żniak, - żnik, - żność.

9. występuje w partykule wzmacniające - że, - ż, np.:

bodajże, mówże

stójcież, cóż

10. żo - . żó - występuje na początku wyrazów przed o i ó,np. :

żona, żonaty żołądek

żółty, żółcień, żółw

Wyjątek: rzodkiiew i pochodne.

12:27, malka19 , Ortografia
Link
sobota, 03 listopada 2007
Pisownia wyrazów z "rz"
 

Rz piszemy:

1. gdy wymienia się na r w innych formach tego samego wyrazu lub w innych wyrazach pokrewnych, np.

dworzec - dworca

w futrze - futro

rowerzysta - rower

gorzki - gorycz

jarzyna - jary

2. gdy występuje po b, p, d, t, g, k, ch, j, w, np.

brzoza

przyroda

drzewo

trzask

grzyb

krzew

chrzan

wejrzeć

wrzask

Ważne:

  1. Połączenie literowe odpowiada jednej głosce [dż] (np. dżownica, dżungla, dżuma, dżentelmen), nie zaś dwóm głoskom d+ż
  2. Rz po b. p, d, t, g, k, ch, j, w  nie piszemy w przypadku:
  • a) przyrostków (-szy, -ejszy) przymiotnika w stopniu wyższym i najwyższym, np.: grubszy, lepszy, krótszy.
  • b) Partykuły -że, np.: róbże, łapże, skądże, jakże, niechże
  • c) Wyrazów złożonych z przedrostka ob-, od-, pod-, przed-, nad-, w- itp.) i wyrazu rdzennego rozpoczynającego się od ż, np.: odżyć, podżegacz, przedżniwny, nadżerka.

Wyjątki:

•a)      gżegżółka (ptak), piegża (ptak), gżenie się (od: gzić się);

•b)      pszczółka (i pochodne, np. pszczelarstwo, pszczołojad), pszenica (i pochodne, np. pszenny, pszenżyto), pszonak, Pszczyna (i pochodne, np. pszczyński), Pszów;

•c)      kształt (i pochodne, np. kształtny, kształcić, wykształcenie, przekształcić, ukształtować), kszyk (ptak), bukszpan (krzew), bukszpryt (część omasztowania), upiększać;

•d)      Mojżesz, dawne wżdy (=przecież, jednak), zawżdy (=zawsze);

•e)      wszystko, wszędzie, wszelki, wszędy, wszędobylski, zawsze;

•f)       wszech- (wszechnica, wszechmoc, powszechny, itp.);

•g)      wszak, wszakże, wszakoż;

•h)      wszcząć, wszczęcie, wszczynać;

•i)        wszy, wszawy, wszawica, zawszony;

•j)       wyrazy złożone typu wszczepić (w + szczepić), wszyć (w + szyć), wszerz (w + szeroko).

  

Jeśli wymawiamy [wrz], piszemy wrz. (np.: wrzos)

Jeśli wymawiamy [fsz], piszemy wsz. (np.: wszelki)

                                                                                                                                         

3. w zakończeniu -arz , gdy:

a) zakończenie - arz wskazuje na osobę wykonawcy jakiejś czynności, np.:

drukarz

księgarz

gospodarz

łgarz

mocarz

zbrodniarz

b) występuje w wyrazach łacińskiego pochodzenia, np.;

elementarz (łac. elementarius)

komentarz (łac. commentarius)

4. w zakończeniu - erz, gdy:

a) zakończenie - erz wskazuje na osobę wykonawcy jakiejś czynności, np.:

harcerz

pasterz

fałszerz

kanclerz

żołnierz

b) występuje w rzeczowniku konkretnym rodz. męskiego, np.:

(ten) nietoperz

        zwierz

        moździerz

        spichlerz

        pręgierz

Wyjątki: jeż, rybojeż, łupież, papież, antypapież

5. Zakończenia - mistrz, -  mierz

 - mistrz                 

 - mierz

arcymistrz

kapelmistrz

kwatermistrz

burmistrz

zegarmistrz

kwatermistrz

ciśnieniomierz

kątomierz

Kazimierz

kroplomierz

szybkościomierz

Sandomierz

22:21, malka19 , Ortografia
Link
Zasady pisowni z "u"
 

U piszemy: 

1. prawie zawsze na początku wyrazów, np.:uniform, ubiór, ulgowy, ukryć, unikat, ucieszony.

Wyjątki: ósemka, ósmy, ów, ówczesny, ówcześnie, ówdzie, ócz (D. l. mn. oko), ód (D. l. mn. oda)

2. zawsze na końcu wyrazów, np.: tabu, menu, mru-mru, pomału, w końcu, papu, siusiu, tfu!

3.  w zakończeniach rzeczowników:

•·        -uch, np.: duch, puch, leniuch, maluch, chuch, zaduch,

•·        -uchna, np.: córuchna, buziuchna, matuchna, rączuchna

•·        -, np.: Jędruś, kiciuś, pracuś, laluś

•·        -usia, np.: kawusia, paczusia, mamusia, gębusia

•·         -us, np. całus, lizus, garbus, piegus, kaktus, trolejbus

•·        -ust, np.: gust, biust, chrust, spust, odpust

•·        -usta, np.: usta, kapusta, rozpusta, langusta

•·        -uta, np.: buta, dysputa, pokuta, waluta.

•·        -uszek, np.: brzuszek, paluszek, kożuszek, okruszek

•·         -uszka, np.: gruszka, puszka, wydmuszka, pogaduszka

•·        -ulek, np.: księżulek, tatulek, podkoszulek, lulek.

•·         -ulo, np.: tatulo, mężulo, księżulo

•·        -unio, np.:dziadunio, tatunio, mężunio, księżunio

•·         -ula, np.: kula, Drakula, szpula, cebula, brzydula 

•·         -uleńka, np.: matuleńka, ciotuleńka, babuleńka

•·         -ulka, np.: damulka, globulka, prymulka, biedulka

•·         -unek, np.: malunek, szalunek, meldunek, szacunek, warunek, stosunek

•·        -ut, np.: absolut, bankrut, mańkut, mamut, rekrut, debiut, ciut-ciut.

•·        - tura, np.: agentura, kultura, prokuratura, lektura, struktura, makulatura.

•·        -um, np.: akwarium, archiwum,

•·        -ucja, np.: ewolucja, rewolucja, restytucja, egzekucja

•·        -usja, np.: dyskusja, perkusja, reperkusja

•·        - uzja, np.: fuzja, dyfuzja, kontuzja, iluzja, transfuzja

•·        -aur, np.: laur, dinozaur, centaur, tyranozaur

•·        -uar, np.: buduar, kontuar, pisuar, jaguar

4. w czasownikach zakończonych na:

  •  -uję, np.: maluję
  • -ujesz, np.: malujesz

  • -uje, np.: maluje

  • -ujmy, np.: malujmy

  • -ujący, np.: malujący

  • -np.: kuć, kłuć, knuć, snuć, pruć, żuć, czuć.

  • -upić, np.: kupić, skupić, ogłupić, upupić, wykupić, ukatrupić

  • -usić, np.: kusić, dusić, wydusić, zmusić, wykrztusić.

  • -udzić, np.: budzić, łudzić, nudzić, napaskudzić, marudzic, utrudzić, ostudzić

  • -uchać, np.: chuchać, dmuchać, gruchać, niuchać, wysłuchać, wydmuchać.

  • -uszać, np.: wzruszać, zmuszać, wyduszać, naruszać, zagłuszać.

  • -urzać, np.: oburzać (się), nurzać, wynaturzać, odszczurzać, rozchmurzać.

  • -ukać, np.: fukać, kukać, stukać, szukać, płukać, dukać.

  • -ulać, np.: hulać, znieczulać, przytulać, opatulać, lulać.

  • -uwać, np.: fruwać, czuwać, opluwać, przeżuwać, wykłuwać.

5. w przymiotnikach zakończonych na:

•·        -utki, np.: malutki, słabiutki, głupiutki, nowiutki

•·        -uśki, np.: cichuśki, goluśki, bledziuśki, miluśki.

•·        -uchny, np.: złociuchny, tłuściuchny, leciuchny

•·        a także w zakończeniach wyrazów pochodnych, w przysłówkach: - utko (czyściutko), -uśko (cichuśko), w przymiotnikach: -teńki (maluteńki), - usieńki (calusieńki)

6. zawsze na początku wyrazów rozpoczynających się na:

  • fu-, np.: fujarka, funt, fundusz, furia, futerał
  • hu-, np.: humor, hultaj, huknąć, humanista
  • tu-, np.: tuzin, turysta, tupnąć, tuszować
  • zu-, np.: zuch, Zuzanna, zubożeć, zużytkować

 

08:42, malka19 , Ortografia
Link
piątek, 02 listopada 2007
Zasady pisowni wyrazów z "ó"
 

Ó piszemy,

1.  gdy wymienia się w innych formach tego samego wyrazu lub w innych wyrazach na: o, e, a

np.:
 
stół - stoły
wiózł - wiozę
trójka - troje
 
przyjaciółka - przyjaciel
niósł - niesie
siódmy - siedem
 
skrót - skracać
mówić - mawiać
powtórzyć - powtarzać

Ó niewymienne (wybór)


chór, porównanie, skóra, córka, pójść, sójka, czółno, póki, spóźniony, dopóki, półka, szczegół, dopóty, póty, tchórz, góra, późno, wiewiórka, góral, prócz, wiór, górnik, próżnia, wkrótce, jaskółka, próżny, włóczęga, Józef, przepiórka, włóczka, kłótnia, równanie, włócznia, król, również, włóka, królik, równik, włókno, krótki, równina, wójt, który, równoległobok, wówczas, mózg, równoleżnik, wróbel, naskórek, równorzędny, wróżba, ogólny, równy, wróżyć, ogół, rózga, wyróżnić, ogórek, róża, wzgórze, oprócz, różaniec, źródło, pagórek, różnica, żółć, pióro, różny, żółty, płótno, różowy, żółw.

2. w wyrazach zakończonych na: - ów, np.:

  • w końcówce D. lm rzeczowników rodzaju męskiego, np.

chłopców

rodziców

ptaków

kwiatów

  • w przyrostkach, np.

wygwizdów

wydmuchów

Tarnów

Rzeszów

Kraków

  • w zakończeniu należącym do rdzenia, np.

ołów

nów

połów

imiesłów

cudzysłów

3.  w wyrazach zakończonych na: - ówka, np.: 

Pipidówka
pocztówka
złotówka


Wyjątki: skuwka, wsuwka, zasuwka, bo to rzeczowniki utworzone od czasowników: skuwać, wsuwać, zasuwać.

* Literę Ó piszemy też w zakończeniach -ówa (=zgrubienie od -ówka), np.

grochówa

stówa

Pipidówka

harówa

4.  w wyrazach zakończonych na: - ówna.

  • W przyrostku wskazującym na nazwisko panieńskie, np.

Nowakówna
Kucówna

Iłłakowiczówna

Radziwiłłówna

Wereszczakówna

  • W przyrostku wskazującym na czyjąś córkę, np.

cesarzówna

kniaziówna

generałówna

baronówna

kowalówna

5. w zakończeniach: - ówek, np.:  

Darłówek

Półgłówek

ołówek

nagłówek

6.  na początku wyrazów: ósemka, ósmy, ów, ówczesny, ówcześnie, ówdzie.

7. Na początku w sylabie:

  • współ-, np. współlokator, współczucie, współudział
  • wspól-, np. wspólnik, wspólnorynkowy, wspólnota
  • spół-, np. spółdzielnia, współka, spółgłoska
  • włó-, np. włóczęga, włóczykij, włóczka, włókno
  • wró-, np. wróżyć, wróbel, wrócić, wróść

20:46, malka19 , Ortografia
Link