Zadania,wiadomości i ćwiczenia dla uczniów szkoły podstawowej i nie tylko
środa, 24 października 2007
Gatunki dramatu

Za główne gatunki dramatu uważa się komedię i tragedię. Istnieje jednak wiele różnych odmian gatunkowych dramatu, zależnych często od prądów epoki.

Odmiany dramatu:
  • dramat romantyczny;
  • dramat fantastyczny (baśń sceniczna, fantazja dramatyczna);
  • dramat niesceniczny (Lesedrama);
  • dramat poważny (właściwy, serious play, sztuka, wysoka drama);
  • dramat mieszczański;
  • dramat psychologiczny;
  • dramat środowiskowy;
  • sztuka z tezą;
  • tragikomedia;
  • dramat pseudoklasyczny;
  • dramat mieszczański (tragedia mieszczańska);
  • dramat modernistyczny;
  • dramat awangardowy;
  • dramat poetycki;
  • dramat szekspirowski (elżbietański);
  • dramat współczesny;
  • dramat antyczny;
  • dramat historyczny;
  • misterium;
  • moralitet;
  • komedia;
  • jasełka;
  • monodramat;
  • obrazek sceniczny;
  • opera.
Na potrzeby gimnazjum wystarczą następujące wiadomości  : 

Komedia -  jeden z podstawowych gatunków dramatu, obejmujący utwory o nastroju wesołym, charakterze lekkim, często satyryczno-obyczajowym, o akcji żywej, pełnej perypetii, kończącej się pomyślnie. Odznacza się m. in. nieskomplikowaną akcją z pomyślnym zakończeniem, nasyconą komizmem sytuacyjnym, postaciowym (charakterologicznym) i językowym.

Farsa – odmiana komedii oparta na błahych konfliktach, karykaturze i komizmie sytuacyjnym.

 

Tragedia - dramat wierszem albo prozą, o charakterze poważnym i wzniosłym, zazwyczaj. przedstawiający konflikt moralny między bohaterem a siłą wyższą (losem, okolicznościami, interesem publicznym itp.), prowadzący nieuchronnie do klęski bohatera.

 Dramat romantyczny – typ dramatu ukształtowany w okresie romantyzmu w opozycji do poetyki dramatu klasycystycznego. Kompozycja dramatu romantycznego była luźna, poszczególne epizody cechowała duża niezależność, utwór nie podlegał typowym zasadom poetyki klasycystycznej jak zasada trzech jedności czy zasada pięciu aktów, sceny monumentalne przeplatały się z kameralnymi i lirycznymi. Typowe dla dramatu romantycznego było łączenie uważanych przez klasyków za wykluczające się kategorii estetycznych - patosu i groteski, realizmu i fantastyki, komizmu i tragizmu.    

Dramat właściwy – gatunek dramatu ukształtowany w czasach nowożytnych przez odejście od wprowadzania tradycyjnych wyróżników starożytnych form komedii i tragedii takich jak elementy komiczne, tragiczne konflikty czy bohaterowie. Początkowo mianem tym określano tragikomedie, czyli utwory łączące elementy tragedii i komedii. Z czasem jednak nazwę tę zaczęto używać w stosunku do poważnych utworów teatralnych, budujących napięcie na innych zasadach niż zasady konfliktu tragicznego.

Opera -  utwór dramatyczno-muzyczny, w którym całe libretto (tekst słowny scenicznego utworu) jest śpiewane.

Operetka to opera, charakteryzująca się lekką, melodyjną muzyką i komediową akcją. Do charakterystycznych cech operetki zaliczyć można lekki, żartobliwy temat, melodyjność arii (często funkcjonujących jako samodzielne utwory sceniczne), optymistyczne zakończenie perypetii (najczęściej sercowych) głównych bohaterów i nieskomplikowane libretto. Istotną częścią przedstawień operetkowych jest ich strona choreograficzna, częste przeplatanie scenami baletowymi występów śpiewaków. Od opery odróżnia ją słowo mówione, które przeplata się ze śpiewanym.

 

21:10, malka19 , O dramacie
Link
Budowa teatru antycznego

teatr antyczny

Na środku teatru znajdował się okrągły plac (gr. orchestra). Na nim występował chór.

Z trzech stron, dokoła placu umieszczona była kamienna widownia (gr. theatron). Im dalej znajdowały się miejsca dla publiczności, tym wyżej były one położone (dlatego właśnie teatry budowano na stokach wzgórz).

Z czwartej strony placu znajdował się budynek sceniczny (gr. skene). Pełnił on funkcję szatni dla aktorów. W nim także przebywali ci artyści, którzy akurat w danej chwili nie grali. Budynek sceniczny odgrywał również istotną rolę dla akcji wystawianej sztuki. Często w nim odbywały się wydarzenia, które nie były pokazywane na scenie i o których postacie tylko mówiły. Na jego ścianie zamieszczano dekoracje. Na krańcach ograniczony był bocznymi skrzydłami (gr. paraskenia).

Przed nim znajdowało się podwyższenie (gr. proskenion). Na podwyższeniu tym występowali aktorzy. Z budynku scenicznego na podwyższenie prowadziło troje drzwi. Każde z nich miało ściśle określoną, stałą symbolikę i było przeznaczone dla konkretnych postaci. Najistotniejsze były drzwi środkowe (nazywane królewskimi), ponieważ nimi wychodzili najważniejsi w sztuce bohaterowie. Drzwi boczne (paradoi) przeznaczone były dla postaci mniej znaczących.

20:26, malka19 , O dramacie
Link
O dramacie antycznym

Dramat grecki podporządkowany był naczelnej dla całej sztuki antycznej zasadzie mimesis. Mówiła ona, że wytwór artystyczny ma naśladować rzeczywistość.

Zatem zadaniem dramatu było przedstawienie takich zachowań, sposobów myślenia, czy wypowiadania się postaci, jakie występowały w realnym świecie. 

Akcja dramatu opiera się na konflikcie między działaniami człowieka i siłami wyższymi, takimi jak los, przeznaczenie, wola bogów, prawa historii, czy interes społeczny.

Bohater z góry skazany jest na klęskę, do której przybliżają go przedstawione zdarzenia. 

Tragedia grecka ma swoje charakterystyczne, stałe cechy. Każda ze sztuk jest napisana według określonych reguł. Wynikają one z tematyki sztuk i możliwości technicznych, jakie dawał ówczesny teatr. Cechy tragedii opisał w Poetyce Arystoteles (jeden z największych greckich filozofów) już w IV w. p.n.e.

·        Występować (przebywać na scenie) może jednocześnie dwóch lub trzech aktorów, ale nie więcej – scen zbiorowych nie ma.

·        Główne postacie są przedstawicielami rodów arystokratycznych, a imię głównego bohatera przeważnie pojawia się w tytule sztuki.

·        Poza aktorami występuje też chór. Składa się on z od kilku do kilkunastu śpiewaków. Jego zadaniem jest komentowanie sytuacji, informowanie o zdarzeniach spoza sceny (takich, których na scenie nie można odegrać, na przykład oddalonych w czasie lub wyjątkowo okrutnych), ocenianie zachowań bohaterów, podsumowywanie zdarzeń czy głoszenie uniwersalnych prawd moralnych. Utwory dramatyczne podzielone są na stałe części. Rozpoczynają się dialogowym lub monologowym prologiem. Po nim następuje parodos, czyli wejściowa (pierwsza) pieśń chóru. Następnie przeplatają się ze sobą epeisodiony (czyli dialogi, monologi) ze stasimonami (pieśni chóru). Utwór kończy eksodos – pieśń wyjściowa (końcowa) chóru. 

Kompozycja utworu również jest ściśle określona. Schemat akcji przewiduje, że ma miejsce jej zawiązanie, a następnie napięcie dramatyczne wzrasta, aż do punktu kulminacyjnego. Potem opada ono i następuje rozwiązanie akcji.

Podczas całej sztuki obowiązują dwie istotne zasady.

·        Pierwsza z nich jest zasadą trzech jedności: miejsca, czasu i akcji. Oznacza to, że wydarzenia, w których biorą udział występujące postacie, rozgrywają się w jednym miejscu, trwają nie więcej niż jedną dobę i dotyczą jednego głównego wątku.

·        Druga zasada to zasada decorum. Mówi ona o zachowaniu zgodności formy z treścią – jeśli temat utworu jest podniosły, to język, którym został napisany, również musi być podniosły. 

Celem tragedii antycznej było oddziaływanie na publiczność. Losy głównego bohatera miały wzbudzać litość i strach (trwogę).  Dzięki obejrzeniu sztuki widzowie powinni przeżywać oczyszczenie (gr. katharsis), czyli pozbycie się litości i strachu właśnie. 

19:21, malka19 , O dramacie
Link
Geneza dramatu
 

Ojczyzną tragedii i komedii jest starożytna Grecja.

 

Teatr i dramat (pierwotne znaczenie wyrazu dramat: działanie, akcja) rozwinął się w VI wieku p.n.e. w Atenach. Ukształtował się z obrzędów religijnych ku czci Dionizosa, boga urodzaju, odradzającej się natury, wina i tańca.

 

W czasie święta boga Dionizosa wieśniacy przebierali się w skóry zwierzęce. Wyobrażali sobie towarzyszy bóstwa jako sylenów (w Attyce) – ludzkie postacie z końskimi uszami, kopytami i ogonem, bądź jako satyrów (na Peloponezie) – ludzkie postacie z koźlimi kopytami, ogonem i uszami. Przebrani wieśniacy odprawiali uroczyste obrzędy na cześć boga, połączone z tańcami i śpiewem pieśni kultowych, lirycznych związanych z bogiem Dionizosem - dytyramby.

Dytyramb jest to (jak większość kultowych pieśni greckich) utwór chóralny, na co wskazuje też wzmianka Arystotelesa o „wszczynających”: jedna osoba - przodownik chóru - intonuje pieśń, którą potem podchwytuje chór. Na czele chóru stał koryfeusz - przodownik chóru, intonujący pieśni. Chóry Dionizosa nazywano koźlimi stąd nazwa gatunku, wywodząca się z greckich słów: tragos (kozioł) i ode (pieśń).


Kult Dionizosa na gruncie greckim był głównie kultem rolniczym, związany był bardzo silnie z ludem, popularny w szerokich warstwach chłopskich. Toteż władca Pizystrat popierał ten kult bardzo energicznie. Ustanowił nowe święto Dionizosa, Dionizje Miejskie, zwane tak w przeciwstawieniu do obchodzonych od dawien dawna we wsiach rolniczych Dionizjów Wiejskich. Nowe dionizje były nazywane także Wielkimi, gdyż przewyższały one wspaniałością inne święta boga. Odbywały się one w drugiej połowie marca, gdy wiosna w Grecji panuje już w całej pełni. Część uroczystości stanowiły zawody artystyczne: współzawodniczą między sobą chóry wykonujące dytyramby.

Za twórcę, wynalazcę starożytnej tragedii uważa się poetę ludowego Tespisa z Attyki. Wprowadził do chórów koźlich pierwszego aktora, prowadzącego dialog z chórem. Aktor ten mógł zmieniać maskę i kostium, występować w różnych rolach.


Kolejny etap rozwoju tragedii greckiej ma miejsce w V w p.n.e. za czasów Peryklesa (złoty wiek kultury greckiej). Ajschylos wprowadził wtedy drugiego aktora, co stworzyło możliwość konfliktu między grającymi i stało się początkiem rozwoju dramaturgii. Niedługo potem Sofokles wprowadził trzeciego aktora, poszerzając tym samym możliwość komponowania akcji. W tej postaci: trzech aktorów i chór, tragedia grecka pozostaje niezmieniona.


W tragedii greckiej chór początkowo odgrywa wiodącą rolę, równorzędną z rolą aktora. Uczestniczył w akcji, niekiedy relacjonował ją w formie narracyjnej, stąd utwór miał wyraźnie chóralny charakter. W omawianym gatunku obok słowa bardzo ważnym elementem był ruch sceniczny: śpiew, taniec. Od czasów Sofoklesa funkcja chóru uległa znacznym przeobrażeniom. Nie uczestniczył on już bezpośrednio w akcji, za to zaczął ją komentować, wyrażać prawdy moralne, stanowisko widzów. Na pierwszy plan wysunęli się aktorzy, ilość osób w chórze znacznie się zmniejszyła. Początkowo było pięćdziesiąt osób, jednak Sofokles ustalił tę liczbę na piętnaście.


W Grecji przeprowadzano tzw. konkursy tragiczne. Były one początkowo rozgrywane podczas Wielkich Dionizji i trwały sześć dni. Pierwszego dnia odbywały się obrzędy religijne, trzeciego konkursy w sztuce komediowej. Czwarty, piąty, szósty dzień poświęcone były tragediom. Do konkursu tragicznego (agon) zgłaszało się na ogół kilkunastu autorów, z których do konkursu wybierano trzech. Każdy z nich przedstawiał teatrologię - trzy tragedie i dramat satyrowy. Sofokles zerwał z zasadą pisania trylogii i zamknął temat w obrębie jednej tragedii. Zakwalifikowany autor otrzymywał od Choreoga chór, z którym przygotowywał tragedię. Sam był reżyserem, nauczycielem chóru i aktorem. Aktorami byli mężczyźni, którzy występowali w maskach. Maka tragiczna i komicznaPoczątek przedstawienia zapowiadał dźwięk trąb i herold mówił: „Prowadź swój chór…”.

Sztuka była wystawiana tylko jeden raz w czasie święta boga Dionizosa.


Najwięksi tragicy greccy to:

Ajschylos: Błagalnice, Persowie, Ofiarnice,

Sofokles: Antygona, Król Edyp, Ajas,

Eurypides: Medea, Hipolit, Elektra.

19:11, malka19 , O dramacie
Link
niedziela, 21 października 2007
Budowa dramatu...

Wyróżniamy trzy główne gatunki dramatu:

  • tragedię,
  • komedię,
  • dramat właściwy.
 

Główne wyznaczniki dramatu jako rodzaju literackiego podałam w tabeli w 1. wpisie dotyczącym tego rodzaju literackiego, ale dla utrwalenia powtórzę:

 

- dramat to utwór przeznaczony do wystawienia na scenie oraz do czytania (istnieją też odmiany niesceniczne, mające formę dramatu, ale nie przeznaczone do inscenizacji);

- centralne znaczenie w utworze ma akcja pokazana bezpośrednio na scenie;

 

- dramat zawiera:

* tekst główny (dialogi, monologi),

* tekst poboczny inaczej didaskalia (informacje od autora, wskazania inscenizacyjne).        

 

Dramat zbudowany jest z aktów, scen i odsłon.

Akt – jest to część dramatu, która zawiera zamknięty i spójny fragment akcji utworu.

Scena – cząstka akcji wyodrębniona ze względu na występowanie w niej określonego zespołu osób; przybycie lub odejście jednej z postaci oddziela daną scenę od innej.

Odsłona – część przedstawienia teatralnego wydzielona ze względu na miejsce, w którym rozgrywa się akcja i odpowiadającą mu jedność zestawu dekoracji scenicznych.

 

Główne gatunki dramatu: tragedia i komedia, powstały w starożytności. Później wykształciło się wiele odmian tematycznych i kompozycyjnych tego rodzaju literackiego, np. dramat romantyczny, farsa, tragifarsa (o tym w następnym poście).

 

Świat przedstawiony dzieła dramatycznego koncentruje się zazwyczaj wokół wyraziście zarysowanej akcji, która ma określone etapy przebiegu.

 

Fazy akcji:

  • ekspozycja – sytuacja zarysowana w punkcie wyjścia fabuły zapoznająca widza (czytelnika) z głównymi postaciami, konfliktami i problemami utworu;
  • zawiązanie akcji – moment, w którym zamiary bohatera napotykają przeszkody;
  • rozwój akcji – kolejne zmiany sytuacji w utworze fabularnym, narastanie konfliktów;
  • punkt kulminacyjny – w akcji dramatycznej moment, w którym napięcie przeciwstawnych dążeń osiąga najwyższy stopień;
  • rozwiązanie akcji – końcowy etap rozwoju fabuły przynoszący rozstrzygniecie konfliktu: osiągnięcie celu przez bohatera albo jego klęska.
20:06, malka19 , O dramacie
Link
niedziela, 14 października 2007
O dramacie

Dramat - rodzaj literacki grupujący utwory przeznaczone do realizacji na scenie.

Dramaty to utwory pisane na potrzeby teatru, mają podział na akty, sceny, w których znaleźć można kwestie aktorów oraz odautorskie informacje dotyczące np. stroju, wygladu sceny, sposobu poruszania się aktorów.

Poniższa tabela zawiera wyznaczniki poszczególnych rodzajów lierackich. Wyznaczniki dramatu wyróżniono na zielono.

 Epika  Liryka  Dramat
 1. narrator podmiot liryczny brak narratora
 2. narracja monolog wewnętrzny brak narracji
 3. bohaterowie uczucia bohater ukazany w działaniu
 4. zdarzenia przeżycia utwór przeznaczony do wystawienia na scenie

13:36, malka19 , O dramacie
Link