Zadania,wiadomości i ćwiczenia dla uczniów szkoły podstawowej i nie tylko
niedziela, 16 grudnia 2018
Funkcje środków stylistycznych - uzupełnienie

I. Epitet:

  1. wskazują na cechy postaci, przedmiotu, zjawiska
  2. podkreślają plastyczność obrazu
  3. oddziałują na wyobraźnię
  4. wpływają na nastrój w utworze

II. Porównanie:

  • wskazują na podobieństwa między porównywanymi obiektami
  • wpływają na obrazowość opisu
  • zaskakują nieoczekiwanymi podobieństwami
  • ułatwiają zrozumienie trudnych zjawisk
  • oddziałują na wyobraźnię czytelnika

III. Przenośnia (metafora) oraz rodzaje przenośni, czyli ożywienie (animizacja) i uosobienie (personifikacja):

  • zaskakują, skłaniają do refleksji
  • wskazują na niezwykłość zjawiska
  • odkrywają różne znaczenia
  • oddziałują na wyobraźnię

IV. Wyraz dźwiękonaśladowczy (onomatopeja):

  • oddanie dźwięków towarzyszących danej sytuacji
  • wpływają na kojarzenie brzmień z określonymi trściami
  • tworzą nastrój w utworze
  • wywołują rożne stany emocjonalne

V. Apostrofa:

  • wywołuje określone wrażenie
  • wprowadza odpowiedni nastrój
  • personifikuje przedmioty i zjawiska, do których się zwraca

VI. Pytanie retoryczne:

  • zwrócenie  odbiorcy na treść wypowiedzi
  • wywarcie pożądanego wrażenia

VII. Anafora:

  • podkreślenie danej myśli
  • zwiększenie ekspresji

VIII. Oksymoron:

  • podkreślenie emocjonalności wypowiedzi
  • zaskoczenie, zaszokowanie odbiorcy
  • stworzenie nowego sensu wypowiedzi
  • podkreślenie złożoności jakiejś sytuacji czy emocji

IX. Przerzutnia:

  • zwrócenie uwagi na przeniesione słowa
  • wprowadzenie wieloznaczności w wypowiedzi
  • urozmaicenie rytmu wiersza

X. Wykrzyknienie:

  • podkreślenie ekspresji wypowiedzi
  • uwydatnienie nastroju utworu
  • przekazanie emocji osoby mówiącej

XI. Neologizm poetycki:

  • wyrażenie emocji podmiotu lirycznego
  • podkreślenie nastroju iersza
  • skłonienie odbiorcy  do poszukiwania znaczeń

XII. Archaizm:

  • nadają utworom styl dawnej epoki
  • są elementem stylizacji językowej
  • współtworzą nastrój utworu

XIII. Zdrobnienie:

 

  • wyraża ekspresję osoby mówiącej
  • wpływa na odbiór utworu
  • wskazują na zastosowanie ironii lub drwiny

 

XIV. Zgrubienie:

  • wyraża ekspresję osoby mówiącej
  • wpływa na odbiór utworu
  • wskazują na zastosowanie ironii lub drwiny

XV. Eufemizm:

  • złagodzenie wypowiedzi
  • podkreślenie emocjonalnego zaangażowania osoby mówiącej
  • odzwierciedlenie zjawisk kulturowych i społecznych.

 

czwartek, 10 listopada 2011
Funkcje środków stylistycznych w pigułce

Funkcje środków stylistycznych

12:56, malka19 , O liryce
Link
środa, 17 października 2007
Fonetyczne środki stylistyczne

Eufonia (instrumentacja głosowa) to sztuka udanego i celowego doboru środków fonetycznych w wypowiedzi artystycznej. Dla niektórych twórców brzmieniowe walory wiersza są ważniejsze od warstwy znaczeniowej. W wyniku takiej zabawy językiem powstają wesołe teksty, pozbawione jednak konkretnego sensu.

A gdzie jest pod lasem podlasina,

Tam gęsta wiklina - szeleścina.

(...)

Iści woda, uści woda na murawie,

szumni strumni dunajewo po nieklawie.

Wierszyk ten jest efektem kunsztownych zabiegów językowych, ale odczytanie jego treści to nielada sztuka. na pewno jest przykładem ciekawych skojarzeń znaczeniowych.


Onomatopeja polegana naśladowaniu dźwięków naturalnych za pomocą wyrazów, których brzmienie jest do nich zblizone, np.: ćwierkać, kukać, warczeć, mruczeć.

Onomatopejaw funkcji środka stylistycznego jest nazywana harmonią dźwiękonaśladowczą, np.

O szyby desz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny

I pluszcze jednaki, miarowy, niezmienny.


Rytm to występująca w utworach kiterackich powtarzalnośc sylab w poszczególnych wersach i sposób rozłożenia akcentów wyrazowych.

Rodzaje wierszy:

  • - Wiersze sylabiczne składają się z wersów o tej samej liczbie sylab. Akcenty nie są w nich rozłożone regularnie. W zależności od tego, z ilu sylab (zgłosek) składają się wersy, nazywamy je: ośmiozgłoskowcami, jedenastozgłoskowcami, trzynastozgłoskowcami.

W wersach dłuższych niż ośmiozgłoskowce mniej wiecej w połowie wersu występuje pauza regularnie powtarzający się przedział międzywyrazowy) zwana średniówką.

Ta-kie by-ły za-ba-wy / spo-ry w o-ne la-ta.

To wers z Pana Tadeusza, napisanego wierszem trzynastozgłoskowy. Średniówka przypada zwykle po śiódmej sylabie, tworząc schemat rytmiczny 7+6 sylab.

Wiersz sylabiczny wystepuje w poezji Jana Kochanowskiego i ignacego Krasickiego.

  • - Wiersz sylabotoniczny - to wiersz o jednakowej liczbie sylab i stałym rozłożeniu akcentów. Układy rytmiczne  rozłożonych sylab akcentowanych i nieakcentowanych tworzą tzw. stopy rytmiczne.
  • - Wiersz toniczny - nie obowiązuje w nim stała liczba sylab w wersie, ale akcenty muszą być rozłożone regularnie.
  • - Wiersz biały - typ wiersza, który charakteryzuje się brakiem rymów.
  • - Wiersz wolny - odrzuca reguły dotyczące budowy wiersza. Swoboda wersyfikacyjna polega w nim na wprowadzaniu różnej liczby wersów w zwrotkach i różnej liczby sylab w wersach. Wiersz wolny zapoczątkował Cyprian Kamil Norwid, posługują się nim swobodniepoeci współcześni.

Elementem fonetycznym organizującym budowę wiersza jest także rym.

Rym w wierszu to całkowita lub częściowa zgodność brzmieniowa zakończeń ostatnich wyrazów w wersie. Mogą być je3dnak wiersze nie rymowane, tzw. białe.

Rodzaje rymów:

  • Żenskie - półtorasylabowe, w których rymuje się ostatnia sylaba wyrazu i głoska z sylaby przedostatniej (czyli rymujace się wyrazy muszą być co najmniej dwusylabowe).

Goście weszli w porzadku i stanęli ko-łem

Podkomorzy najwyższe brał miejsce za sto-łem.

  • Męskie - rymują się wyrazy jednosylabowe, np.

I tych klonów pod śniegiem rząd (...)

Miła moja! Wesołych Świąt!

  • Dokładne - mają identycznie rymujące się cząstki.

Młodości! ty nad pozio-my

Wylatuj, a okiem słoń-ca

Ludzkości całe ogro-my

Przeniknij z konca do koń-ca.

  • Niedokładne - opierają sie na przyblizonej zgodności brzmieniowej rymujacych się cząstek. Rymy te coraz częściej spotykamy we współczesnej poezji, np.

Tu nie pomoze nic...

a cóż ja znaczę!

ten sam sen, ten sam błysk,

sredbrne akacje.

  • Gramatyczne - opierają się na identyczności form gramatycznych, dowodzą kunsztowności poetyckiej, np.:

Martwe znasz prawdy, nie znane dla ludu,

widzisz świat w proszku, w każdej gwiazd iskierce,

Nie znasz prawd żywych, nie zobaczysz cudu!

Miej serce i patrzaj w serce!

  • Niegramatyczne - poeta nie przetrzega w doborze rymów żadnych zasad. Takie rodzaje rymów są charakterystyczn dla poezji nowatorskiej, której twórcy odchodzą od tradycyjnych sytsemów wierszowych.

21:35, malka19 , O liryce
Link
Słowotwórcze środki stylistyczne


Zdrobnienia – to wyrazy o dodatnim zabarwieniu uczuciowym. Pełnią w tekstach wyraźną funkcę stylistyczną, wyrażając: czułość, sympatie, pieszczotę, a także politowanie, współczucie, ironię. Często stają się elementem charakteryzującym styl autorskiej wypowiedzi.

 Spadł kiedyś w lipcu

Śnieżek niebieski

Szczekały ptaszki,

Ćwierkały pieski.


 

Zgrubienia to nazwy o ujemnym zabarwieniu uczuciowym. Wyrażają niechęć, lekceważenie, pogardę.

 

W ruderach gnieździła się nędza klerkowska: szewczyska bez butów i kopyt, stare dewotki i robociarze.


 

Neologizmy (wyrazy nowo utworzone) – w obrębie języka poetyckiego tworzone są doraźnie, dla konkretnego utworu. Szczególnie wyrazistym środkiem wyrazu są neologizmy w poezji Bolesława Leśmiana, a w poezji najnowszej u Mirona Białoszewskiego. Neologizmy pełnią ważne funkcje: odświeżają język, decydują o zabarwieniu wyrazów, zmieniają znaczenie, np.

Ogród pana Błaszczyńskiego zielenieje na wymroczu,

Gdzie się cud rozrasta w grozę i bezprawie.

Sam go wywiódł w nicości błyszczydłami swych oczu

I utrwalił na podśnionej drzewom trawie.

 


 
20:22, malka19 , O liryce
Link
Składniowe środki stylistyczne

 

Apostrofa to zwrócenie się w formie wołacza do bóstwa, ojczyzny, osoby lub pojęcia oderwanego. Apostrofa ma zawsze podniosły charakter i nadaje utworowi ton uroczysty.

Litwo! Ojczyzno moja! Ty jesteś jak zdrowie;


Inwokacja jest rodzajem apostrofy. Występuje na początku utworu: poeta zwraca się poprzez nią do Boga, bóstw, muzy o natchnienie, aby rozpoczęte dzieło było jak najlepsze. Oto przykład zananej inwokacji:

Panno święta, co jasnej bronisz CzęstochowyI w Ostrej świecisz Bramie!

(…)(…) przenoś moją duszę utęsknioną

Do tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych.


Powtórzenie jest często stosowane w poezji i prozie. Polega na wystąpieniu w obrębie jednego wypowiedzenia tych samych wyrazów lub związków wyrazowych. Powtórzenie służy ozdobności stylu, nadaje rytmiczności, potęguje emocje i wrażenia.

Tamci już, już dobiegają, już słychać grzmiący oddech koni – zniszczenie leci, zguba leci, śmierć leci.

 

Odmianą powtórzenia jest anafora. Jest to środek stylistyczny polegający na tym, ze kolejne wersy tekstu poetyckiego rozpoczynają się od tych samych wyrazów (lub wyrazu):

Z czasem wszystko przemija, z czasem bieżą lata,

Z czasem państw koniec idzie, z czasem tego świata.

Z czasem stawa dowcip i rozum niszczeje,

Z czasem gładkość, uroda, udatność wiotczeje.


Składniowym środkiem stylistycznym jest refren. Powtarzać się musi cała strofa, wers lub jego część.

Wzięli ją z ziemi na ramiona

I w białe róże utulona,

Zakuta w trumnę, ale dumna,

Szła pieśń.

(…)

Nieśli ją w ciszy i w żałobie,

Lecz nie złożyli pieśni w grobie,

Bo w białych zwojach, w róż koronie

Aby z królami być na tronie

Szła pieśń.

 

Szyk wyrazów w zdaniu może także pełnić funkcję stylistyczną. W polszczyźnie szyk wyrazów jest dość swobodny, co nie oznacza, że jest dowolny. Świadoma zmiana szyku wyrazów w stylistyce nazywa się inwersją.

 

Lecz nie ja wystrzeliłem. O, trzeba tam było

Odwagi; straszno wspomnieć, w oczach mi się ćmiło.


Typy zdań: zdania pytające, równoważniki zdań, zdania wykrzyknikowe, anakoluty (zdania o zniekształconej budowie składniowej decydują o sugestywności stylu, pełnią zatem funkcję stylistyczną.

Słuchaj dzieweczko!

- Ona nie słucha –

To dzień biały! to miasteczko!

Przy tobie nie ma żywego ducha.

Co tam wkoło siebie chwytasz?

Kogo wołasz, z kim się witasz? 

 - Ona nie słucha -


 
19:57, malka19 , O liryce
Link
wtorek, 16 października 2007
Leksykalne środki językowe
 

Epitet - to określenie uwydatniające charakterystyczne cechy przedmiotu.

Epitetem może być:

rzeczownik, np.: złota strzała;

imiesłów przymiotnikowy, np.: kochająca matka;

rzeczownik, np.: księga przysłów.


 

Porównanie - to zestawienie dwóch przedmiotów lub zjawisk podobnych do siebie ze względu na jakąś cechę wspólną. Dwa człony porównań zespalane są za pomocą spójników; jak, jako, jakby, jak gdyby, niby, niczym lub wyrażenia przysłówkowego: na kształt. Porównania (tak jak epitety) występują zarówno w języku potocznym, jak i literackim, np.

Drzewa i krzewy liśćmi wzięły się za ręce,

Jak do tańca stojące panne i młodzieńce.

Porównania potoczne mogą występować w utworze literackim w ramach stylizacji.

Istnieją też porównania szczególnie rozbudowane, stanowiące duże, zamknięte obrazy. Są to porównania homeryckie. Twórcą ich jest Homer, który posłużył się nimi w Iliadzie i Odysei. Występują m.in. w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza. Jeden człon porównania jest szczegółowym obrazem, w którym zwykłe czyny ludzkie są porównane z zachowaniem zwierząt lub zjawiskami natury, np.

Jako wilk, obskoczony znienacka przy ścierwie

Rzuca się na oślep w zgraję, co mu ucztę przerwie,

Już goni, ma ją szarpać, wtem wśród psiego wrzasku

Trzasło ciche półkurcze, wilk zna je po potrzasku,

Śledzi wzrokiem, postrzega, że z tyłu za charty

Myśliwiec współ schylony, na kolanie wsparty,

Rurą ku niemu wije i już cyngla tyka;

Wilk uszy spuszcza, ogon podkuliwszy zmyka, (…)

Tak i Gerwazy z groźną cofał się postawą.

 

 

 Przenośnia (metafora) to nowe semantycznie (znaczeniowe) zestawienie wyrazów pod warunkiem, że łączy je jakaś wspólna cecha. W metaforze wykorzystuje się możliwość kojarzenia ze sobą nawet odległych pojęć, np.:
(...) stamtąd kogutki czubate,Wstrząsając koralowe na głowach szyszakiI wiosłując skrzydłami przez bruzdy i krzaki,Szeroko wyciągają ostrożaste pięty. 
Rodzaje przenośni:

* Personifikacja (uosobienie) to nadanie przedmiotom, pojęciom i zjawiskom cech ludzkich.

Krągły słonecznik licem wielkiem, gorejącym,

Od wschodu do zachodu kręci się za słońcem. 

* Animizacja (ożywienie) to przenoszenie cech przyrody żywej (zwierząt roślin) na rzeczy martwe z natury, pojęcia oderwane lub zjawiska. 

(...) okręt, zrywa się z wędzidła (...), zdeptał fale i skroś niebios leci. 

* Metonimia (zamiennia)polega na zastępowaniu własciwego wyrazu innym, będącym z nim w jakimś bliższym związku, np. mówimy: lubię czytać Prusa - zamiast: dzieła Prusa, ogladać Matejkę - zamiast :obraz Matejki.

O wschodzie słońca ryknęły spiże.

(zamiast: ryknęły armaty ze spiżu) 

*Odmianą zamienni jest peryfraza (omówienie). Chcąc podkreślić jakąś cechę przedmiotu (czynność czy zjawisko z tym przedmiotem związane), autor- zamiast użyć właściwej nazwy - wymienia jego cechę (czyli omawia go):

Przede mną gasisz w lazurowej wodzie gwiazdę ognistą.

(gwiazda ognista - słońce) 

*Rodzajem omówienia jest ufemizm. Stosujemy go wtedy, gdy chcemy złagodzić wypowiedź, np. mija się z prawdą - zamiast: kłamie; jest zbyt oszczędny - zamiast: skąpy.

 

Przenośnia jest bardzo obrazowym, ale subtelnym środkiem stylistycznym. Użyta umiejętnie wzbogaca sposób wypowiadania się, pozwala wyrazić delikatne odcienie znaczeniowe myśli i uczuć.


 
 

Synonimy (wyrazy bliskoznaczne) także należą do leksykalnych środków stylistycznych. Stosowanie ich w utworach literackich odświeża wypowiedź.

 
  
21:02, malka19 , O liryce
Link
Najważniejsze środki stylistyczne- wprowadzenie

Wartość wypowiedzi pisemnej zalezy nie tylko od treści, ale i od użytych przez autora środków językowych. Wypowiedź musi być przede wszystkim komunikatywna, a więc jasna, poprawna pod względem składniowym i gramatycznym oraz logiczna.

O walorach artystycznych utworów literackich decydują środki stylistyczne. Pełnią one ważne funkcje estetyczne, tworzą styl autora, a nawet epoki.

Najważniejsze z nich to:

Leksykalne środki językowe

Należą do nich:

- epitety,

- porównania,

- przenośnie i

- synonimy.

 Składniowe środki stylistyczne:

- apostrofy,

- powtórzenia,

- refren,

- szyk wyrazów,

- typy zdań.

 Słowotwórcze środki stylistyczne:

- zdrobnienia,

- zgrubienia,

- neologizmy.

 Fonetyczne środki stylistyczne:

- eufonia (instrumentacja głosowa),

- onomatopeja,

- rytm,

- rym.

20:41, malka19 , O liryce
Link
poniedziałek, 15 października 2007
Odmiany liryki

Podmiot liryczny (liryczne "ja") - to najważniejszy element utworu lirycznego. Podmiot liryczny wypowiada się poprzez wyznania lub obrazy poetyckie. Jest ukryty w elementach utworu lirycznego, poznajemy go po charakterze poetyckiej wypowiedzi. W prezentacji "ja" lirycznego dominuje czas tearaźniejszy. 

Liryka bezpośrednia - podmiot w 1. osobie liczby pojedynczej wyraża bezpośrednio swoje doznania. Przykładem liryki bezpośredniej są Treny Jana Kochanowskiego.

Liryka pośrednia - to refleksja bezosobowa, podmiot liryczny jest ukryty w elementach narracji lub dialogu. Liryka pośrednia ma dwie odmiany:

- opisową, w której podmiot liryczny ukrywa się w opisie przedmiotów, przyrody, pejzaży;

- narracyjną, w której podmiot liryczny opowiada o jakimś zdarzeniu, a zatem liryczna puenta to synteza stosunku podmiotu do opowiadanych zdarzeń.`Liryka narracyjna bywa nazywana sytuacyjną, bo utwory upodabniają się do dramatu za sprawą wyraziscie zarysowanej sytuacji, w której uczestnicza bohaterowie liryczni, zaś ich wypowiedzi mogą ulegać przytoczeniu w formie dialogu.

Głównym rodzajem wypowiedzi lirycznej jest monolog liryczny. Może on przybierać różne formy: opisu, opowiadania, przedstawienia, a także dialogu.

Istnieje jeszcze liryka inwokacyjna, w której wypowiedź podmiotu skierowana jest do adresata lirycznego, moze nim być konkretna osoba, zbiorowość albo pojęcie. Utwory te mają charakter wezwania i dlatego okresla się je także mianem liryki apelu.

Jeszcze inną odmiana liryki jest liryka podmiotu zbiorowego, gdzie podmiot występuje w liczbie mnogiej jako "my". Staje się nim jakaś grupa, połączona wspólnymi przekonaniami, emocjami, nadziejami czy dążeniami.

Ze względu na poruszaną tematykę lirykę można podzielić na:

- lirykę miłosną,

- lirykę refleksyjno-filozoficzną,

- lirykę religijną,

- lirykę patriotyczna-obywatelska,

- lirykę agitacyjno-polityczną,

- i inne.

21:10, malka19 , O liryce
Link
niedziela, 14 października 2007
O liryce

Liryka- rodzaj literacki skupiajacy utwory poetyckie, bedące wyrazem uczuć, refleksji lub obserwacji podmiotu lirycznego.

Do tego rodzaki literackiego należą utwory poetyckie, w których podmiot liryczny wyraża swoje uczucia. Wygląda to tak, jakby na papier przelewał swoje myśli. Ich celem jest wywołanie w nas, czytelnikach, określonych przeżyć.

Poniższa tabela zawiera wyznaczniki poszczególnych rodzajów lierackich. Wyznaczniki liryki wyróżniono na zielono.

 Epika  Liryka  Dramat
 1. narrator podmiot liryczny brak narratora
 2. narracja sytuacja liryczna brak narracji
 3. bohaterowie monolog liryczny  bohater ukazany w działaniu
 4. zdarzenia przeżycia, uczucia utwór przeznaczony do wystawienia na scenie

13:37, malka19 , O liryce
Link