Zadania,wiadomości i ćwiczenia dla uczniów szkoły podstawowej i nie tylko
niedziela, 19 października 2008
Gatunki powieści

Praprzodkiem współczesnej powieści był średniowieczny epos rycerski i romans. Pierwsze dzieła powieściowe zaczęły powstawać w XVI w.

Najbardziej popularna postać powieści, zwana powieścią klasyczną powstała w drugiej połowie XIX wieku.

Mianem pierwszej polskiej powieści nowożytnej określa się "Przypadki Mikołaja Doświadczyńskiego" (1776), której autorem był Ignacy Krasicki. Można powiedzieć, iż od powyższego utworu rozpoczyna się w Polsce rozwój tego gatunku.

Powieść do dzisiaj stanowi najbardziej popularny gatunek literacki, z którego w dużym stopniu wywodzi się film fabularny.


Klasyczna powieść jest pisana prozą, w której występują liczne dialogi, opisy akcji i natury i często jest podzielona na rozdziały liczące od kilku do kilkudziesięciu stron.

 

 

Ze względu na zakres tematyczny, rozróżnia się następujące gatunki powieści:

  • powieść młodzieżowa
  • powieść przygodowa
  • powieść społeczno-obyczajowa
  • powieść psychologiczna
  • powieść historyczna
  • powieść fantastyczna
  • powieść fantastyczno-naukowa
  • powieść sentymentalna
  • powieść kryminalna
  • powieść sensacyjna

 

Powieść przygodowa jedna z głównych odmian gatunkowych powieści w wieku XVIII (wywodziła się z opisów i dzienników podróży). Fabułę stanowiły przede wszystkim przygody, zdarzenia, rozgrywające się w czasie podróży do nieznanych często egzotycznych krain, ich celem było dostarczenie odbiorcy rozrywki oraz przekazanie stosownej światopoglądowej nauki moralnej.


Powieść społeczno-obyczajowa najważniejsza odmiana powieści realistycznej, reprezentowana przez najwybitniejsze osiągnięcia klasyki powieściowej XIX wieku (m.in. większość powieści Balzaca, Anna Karenina Lwa Tołstoja, Lalka Bolesława Prusa). Powieść społeczno-obyczajowa czerpała tematy ze współczesnego życia codziennego, działania bohaterów motywowała nie tylko psychologicznie, lecz także poprzez czynniki społeczno-historyczne. Właściwy jej był narrator wszechwiedzący oraz fabuła o charakterze zamkniętym. Stanowiła jeden z najistotniejszych momentów w ewolucji gatunku powieściowego.


Powieść fantastyczno-naukowa (science fiction) to powieść, w której podstawą wątku jest wpływ rozwoju nauki i techniki na społeczeństwo lub daną osobę. Akcja powieści rozgrywa się w przyszłości, bohaterami są często naukowcy, roboty lub genetycznie modyfikowane stwory.


Powieść historyczna to jedna z odmian powieści, którego powstanie w nowożytnej formie datuje się na początek XIX w. Jednak jej korzenie, według niektórych badaczy, sięgają starożytności (Iliada), a przede wszystkim - średniowiecznych romansów rycerskich, czy późniejszych XVI czy XVII w. romansów awanturniczych. Powieść historyczna jest tworem dymorficznym, powstałym na dwóch podstawowych płaszczyznach konstrukcji fabuły - historycznej i literackiej, przy czym w zależności od obowiązujących nurtów czy prądów literackich, zdolności pisarskich twórców i oczekiwań czytelniczych, wzajemny stosunek tych dwóch płaszczyzn w trakcie ewolucji gatunku ulegał zmianie.

Powieść kryminalna to gatunek powieści traktujący o zbrodni i metodach jej wykrycia.

Odmiany:
Współcześnie określić można cztery podstawowe odmiany powieści kryminalnej:
*Odmiana sensacyjno-awanturnicza (kryminalna sensu stricto), gdzie oprócz motywów przestępstwa występują również niezwykłe przygody bohaterów. Powieści tego typu powstały I połowie XX w. we Francji, oraz Anglii. W Polsce typ tej literatury zapoczątkowany został w dwudziestoleciu międzywojennym.
*Odmiana detektywistyczna, która charakteryzuje się problematyką psychologiczną, której głównym bohaterem jest detektyw prowadzący śledztwo.
*Odmiana zwana czarnym kryminałem amerykańskim, z której wywodzi się powieść gangsterska.
*Odmiana milicyjna rozwijająca się wyłącznie w krajach obozu socjalistycznego. Łączyła ona elementy kryminału sensacyjnego, detyktywistycznego, oraz pewne cechy socrealistycznej powieści tendencyjnej.


Powieść psychologiczna nurt w twórczości powieściowej XX wieku, skupiająca uwagę na przeżyciach wewnętrznych bohatera, jego doznaniach, emocjach, sposobie patrzenia na świat. Celem powieści psychologicznej jest ukazanie różnorodnych postaw moralnych, próba określenia motywów, które kierują działaniami bohatera, badanie jego stanów psychicznych i relacji z innymi ludźmi. P. p. powstała w na bazie powieści sentymentalnej i utworów romantycznych. Do wieku XX p.p nie funkcjonowała jako samodzielny gatunek, ale była połączona z powieścią obyczajową lub społeczno-obyczajową. Od XX wieku gatunek samodzielny. Punktem zwrotnym w ewolucji powieści psychologicznej było dzieło Prousta "W poszukiwaniu straconego czasu". Powieść psychologiczna wypracowała swoje własne techniki, udoskonaliła posługiwanie się mową pozornie zależną, w jej obrębie ukształtował się monolog wewnętrzny.Na p.p. oddziaływują koncepcje psychologiczne wypracowane przez naukę w XXw., zwłaszcza freudyzm i psychologię głębi.

Powieść młodzieżowa powieść, w której na plan pierwszy wysunięto problemy pokolenia nastolatków. Fabuła rozgrywa się w świecie młodzieżowym: w szkole, na podwórku, w domu. Stylistyka tej powieści także często nawiązuje do gwary młodzieżowej.

18:33, malka19 , O epice
Link
Gatunki epickie

nowela  -  utwór krótki, jednowątkowy, z małą ilością bohaterów i punkcie kulminacyjnym znajdującym się w zakończeniu; np. "Janko muzykant" czy "Latarnik"

 

opowiadanie  -  utwór niewielki, tematycznie ograniczony do jednego wątku, różniący się od noweli brakiem wyraźnej konstrukcji, luźnym układem akcji często wzbogacanej epizodami

 

powieść  -  utwór pisany prozą, obszerny, wielowątkowy, o dużej ilości bohaterów; np. Quo vadis; występuje kilka rodzajów powieści, np. historyczna, polityczna, przygodowa, sensacyjna, społeczno-obyczajowa, psychologiczna, biograficzna, fantastyczno-naukowa, fantasy, kryminalna itp.

 

baśń  -  utwór opowiadający dzieje bohaterów z reguły fantastycznych, nie posiadający określonego miejsca oraz czasu (dawno, dawno temu za górami za lasami).

 

mit - opowieść o stałej warstwie fabularnej, wyrażającej wierzenia danej społeczności o otaczającym świecie, opisująca historię bogów, demonów, legendarnych bohaterów oraz historię stworzenia świata i człowieka. Głównymi bohaterami mitów są bogowie, demony i herosi, tj. ludzie obdarzeni nadprzyrodzonymi właściwościami, półbogowie (niekiedy zrodzeni ze związku bóstwa i człowieka).

 

legenda(podanie) -  opowieść, posługująca się elementami niezwykłości oraz cudowności, związanej z życiem świętych i męczenników. Informuje o powstaniu jakiegoś miasta lub państwa, zawiera zdarzenia historyczne, najczęściej występuje w niej jakiś bohater lub rycerz. Często osnuta na wątkach ludowych i apokryficznych; rozpowszechniona w średniowieczu. Pierwotnie przekazywana ustnie, następnie zapisywana.

 

epopeja (epos) -  rozbudowany utwór wierszowany przedstawiający dzieje mitycznych, legendarnych lub historycznych bohaterów na tle wydarzeń przełomowych dla danej społeczności; np. "Iliada" i "Odyseja", "Pan Tadeusz"

 

bajka - epicka opowiastka wierszem lub prozą w formie przypowieści, zawierająca naukę moralną bądź dydaktyczną, posługująca się typowymi cechami (charakterami), niekiedy upostaciowanymi w zwierzętach, roślinach, przedmiotach. Bohaterami bajek są ludzie, zwierzęta (rodzaj najbardziej rozpowszechniony) i przedmioty, uosabiające typy ludzkie i cechy charakteru, zwłaszcza jego przywary.

 

przypowieść (parabola) -   gatunek literatury moralistyczno-dydaktycznej, którego cechy formalne (schematyzm fabuły, uproszczona konstrukcja postaci, obiektywny narrator, selekcja realiów) służą właściwemu odczytaniu alegorycznego lub symbolicznego znaczenia przedstawionego świata, przekazaniu prawdy moralnej. Posługuje się narracją, w której postacie i zdarzenia pełnią rolę nosicieli i zarazem przykładów prawd uniwersalnych. Wiele znanych przypowieści znajduje się w Biblii, np. przypowieść o synu marnotrawnym.

 

anegdota  -  krótkie, często zabawne opowiadanie o jakimś specyficznym wydarzeniu, np. historyjka z życia sławnej postaci.

 

satyra  -  utwór ośmieszający i piętnujący ukazywane w nim zjawiska, osoby, obyczaje, stosunki społeczne . Jest to gatunek mieszany (synkretyczny), łączy elementy epiki i liryki, podobnie jak ballada czy powieść poetycka.

 

ballada  -  epicko-liryczno-dramatyczna opowieść, opisująca niezwykłe wydarzenia. Łączy w sobie cechy liryki, epiki i dramatu. Jest gatunkiem synkretycznym.

17:34, malka19 , O epice
Link
czwartek, 25 października 2007
Podział epiki
 

Ze względu na stosunek świata przedstawionego dzieła do czasu, w którym został on zobrazowany, rozróżnia się:

·        epikę współczesną (gdy świat przedstawiony odsyła do zjawisk pozostających w polu bezpośredniego doświadczenia społecznego pisarza, egzystujących w tym samym co i on czasie),

·         epikę historyczną (gdy świat przedstawiony zbudowany jest z elementów pochodzących z rzeczywistości historycznej, którą twórca mógł znać tylko z pośrednich świadectw: zabytków, źródeł pisanych, podań żyjących w tradycji etc.)

·        epikę fantastyczną (gdy świat przedstawiony ulokowany jest w czasie nie mającym historycznych odpowiedników: w legendarnej przeszłości lub w wyobrażanej przyszłości).
06:58, malka19 , O epice
Link
środa, 24 października 2007
Narrator i narracja

  

Narracja stanowi zasadniczy sposób wypowiedzi stosowany w utworze epickim ; towarzyszą jej tu zazwyczaj, jako druga płaszczyzna językowa, wypowiedzi postaci, które są jednakże wobec niej strukturalnie podrzędne (mowa niezależna, mowa pozornie zależna, mowa zależna).

Istnieją dwie podstawowe formy narracji związane ze sposobem językowego przejawiania się narratora:

 

·        narracja autorska (albo trzecioosobowa), w której opowiadacz umieszczony jest na zewnątrz świata przedstawionego i rozwija o nim relację mniej lub bardziej zobiektywizowaną;  - narrator abstrakcyjny

  

·         narracja pamiętnikarska (albo pierwszoosobowa): narrator uzewnętrznia się tu jako "ja", opowiadając o zdarzeniach, których był świadkiem lub w których sam uczestniczył (występuje wtedy równocześnie jako bohater utworu). – narrator konkretny

  

Narracja (< łac. narratio) - wypowiedź monologowa (monolog) prezentująca ciąg zdarzeń uszeregowanych w jakimś porządku czasowym, powiązanych z postaciami w nich uczestniczącymi oraz ze środowiskiem, w którym się rozgrywają.

W zależności od tego, czy na plan pierwszy przedstawienia wysuwają się zjawiska dynamiczne, rozwijające się w czasie, czy statyczne, rozmieszczone w przestrzeni, narracja  przybiera formę

·        opowiadania

bądź

·         opisu.

 

Opowiadanie- podstawowy obok opisu element narracji odnoszący się do elementów dynamicznych. Zadaniem opowiadanie jest przekazanie relacji na temat zdarzeń fabularnych, ich przebiegu, okoliczności im towarzyszących, związków, jakie między nimi zachodzą, czasu objętego akcją itd.

Opis – podstawowy, obok opowiadania, element narracji prezentuje przedmioty, postaci, tło wydarzeń, przestrzeń, a więc odnosi się do motywów statycznych.

W strukturze utworu epickiego czas narracji jest czasem późniejszym od czasu fabuły, wyjątkiem są utwory pisane na zasadzie monologu wewnętrznego, mające stanowić bezpośredni zapis toku myślenia - wówczas obydwa czasy nakładają się na siebie

 

 

22:56, malka19 , O epice
Link
Epika w pigułce
Epika
22:25, malka19 , O epice
Link
niedziela, 14 października 2007
O epice

Epika- rodzaj literacki grupujący utwory narracyjne, zawierające fabułę i świat przedstawiony.

Do epiki zaliczamy utwory posiadajace narratora, opisujące zdarzenia, świat, ludzi.

Poniższa tabela powinna Ci pomóc uzmysłowić sobie różnice pomiędzy rodzajami literackimi. Są tu wpisane wyznaczniki danego rodzaju. Interesyjący nas rodzaj - w tym wypadku epikę -  wyróżniono kolorem zielonym.

 Epika  Liryka  Dramat
 1. narrator podmiot liryczny brak narratora
 2. narracja monolog wewnętrzny brak narracji
 3. bohaterowie uczucia bohater ukazany w działaniu
 4. zdarzenia przeżycia utwór przeznaczony do wystawienia na scenie

Epika to najprawdopodobniej najstarszy rodzaj literatury. Jego znaną nam hostorię rozpoczyna Gilgamesz, sumeryjski epos powstały na przełomie IV i II tysiąclecia p.n.e., zqapisany później pismem klinowym (sylabicznym - jeden znak= jedna sylaba) na glinianych tabliczkach.

Początkowo epika była oczywiście literaturą mówioną, przekazywaną ustnie. Snucie opowieści jest ściśle związane z naturą człowieka, nazywanie stanowi przecież podstawowy sposób poznawania i orientacji w świecie.

13:36, malka19 , O epice
Link