Zadania,wiadomości i ćwiczenia dla uczniów gimnazjum.
Blog > Komentarze do wpisu
Pisownia wyrazów z "rz"
 

Rz piszemy:

1. gdy wymienia się na r w innych formach tego samego wyrazu lub w innych wyrazach pokrewnych, np.

dworzec - dworca

w futrze - futro

rowerzysta - rower

gorzki - gorycz

jarzyna - jary

2. gdy występuje po b, p, d, t, g, k, ch, j, w, np.

brzoza

przyroda

drzewo

trzask

grzyb

krzew

chrzan

wejrzeć

wrzask

Ważne:

  1. Połączenie literowe odpowiada jednej głosce [dż] (np. dżownica, dżungla, dżuma, dżentelmen), nie zaś dwóm głoskom d+ż
  2. Rz po b. p, d, t, g, k, ch, j, w  nie piszemy w przypadku:
  • a) przyrostków (-szy, -ejszy) przymiotnika w stopniu wyższym i najwyższym, np.: grubszy, lepszy, krótszy.
  • b) Partykuły -że, np.: róbże, łapże, skądże, jakże, niechże
  • c) Wyrazów złożonych z przedrostka ob-, od-, pod-, przed-, nad-, w- itp.) i wyrazu rdzennego rozpoczynającego się od ż, np.: odżyć, podżegacz, przedżniwny, nadżerka.

Wyjątki:

•a)      gżegżółka (ptak), piegża (ptak), gżenie się (od: gzić się);

•b)      pszczółka (i pochodne, np. pszczelarstwo, pszczołojad), pszenica (i pochodne, np. pszenny, pszenżyto), pszonak, Pszczyna (i pochodne, np. pszczyński), Pszów;

•c)      kształt (i pochodne, np. kształtny, kształcić, wykształcenie, przekształcić, ukształtować), kszyk (ptak), bukszpan (krzew), bukszpryt (część omasztowania), upiększać;

•d)      Mojżesz, dawne wżdy (=przecież, jednak), zawżdy (=zawsze);

•e)      wszystko, wszędzie, wszelki, wszędy, wszędobylski, zawsze;

•f)       wszech- (wszechnica, wszechmoc, powszechny, itp.);

•g)      wszak, wszakże, wszakoż;

•h)      wszcząć, wszczęcie, wszczynać;

•i)        wszy, wszawy, wszawica, zawszony;

•j)       wyrazy złożone typu wszczepić (w + szczepić), wszyć (w + szyć), wszerz (w + szeroko).

  

Jeśli wymawiamy [wrz], piszemy wrz. (np.: wrzos)

Jeśli wymawiamy [fsz], piszemy wsz. (np.: wszelki)

                                                                                                                                         

3. w zakończeniu -arz , gdy:

a) zakończenie - arz wskazuje na osobę wykonawcy jakiejś czynności, np.:

drukarz

księgarz

gospodarz

łgarz

mocarz

zbrodniarz

b) występuje w wyrazach łacińskiego pochodzenia, np.;

elementarz (łac. elementarius)

komentarz (łac. commentarius)

4. w zakończeniu - erz, gdy:

a) zakończenie - erz wskazuje na osobę wykonawcy jakiejś czynności, np.:

harcerz

pasterz

fałszerz

kanclerz

żołnierz

b) występuje w rzeczowniku konkretnym rodz. męskiego, np.:

(ten) nietoperz

        zwierz

        moździerz

        spichlerz

        pręgierz

Wyjątki: jeż, rybojeż, łupież, papież, antypapież

5. Zakończenia - mistrz, -  mierz

 - mistrz                 

 - mierz

arcymistrz

kapelmistrz

kwatermistrz

burmistrz

zegarmistrz

kwatermistrz

ciśnieniomierz

kątomierz

Kazimierz

kroplomierz

szybkościomierz

Sandomierz

sobota, 03 listopada 2007, malka19
TrackBack
TrackBack w tym blogu jest moderowany. TrackBack URL do wpisu: